Πώς πείθεσαι ότι η μοτοσυκλέτα είναι ασφαλής

Ο εντελώς αβάσιμος ισχυρισμός ότι δεν θα συμβεί σε σένα.
Ο κίνδυνος αξιολογείται με βάση το πόσο ικανοί νιώθουμε – και όλοι νιώθουν καλύτεροι.
Όσο δεν συμβαίνει τίποτα, τόσο πιο πολύ συνηθίζεις σε επικίνδυνες συμπεριφορές.
Ο άνθρωπος αποδέχεται το ρίσκο ανάλογα με την ψυχολογική ανταμοιβή.

mototriti Team

Ο εντελώς αβάσιμος ισχυρισμός ότι δεν θα συμβεί σε σένα.

Ξεκινάμε με μια άβολη αλήθεια: κανένας μοτοσυκλετιστής δεν χρειάζεται να του εξηγήσεις ότι η μοτοσυκλέτα είναι πιο επικίνδυνη από το αυτοκίνητο. Το ξέρει. Το έχει ακούσει από τους γονείς του όταν έβγαζε δίπλωμα, από φίλους που «έχουν δει πολλά», από συγγενείς που θεωρούν ότι η μοτοσυκλέτα είναι περίπου ισοδύναμη με ρωσική ρουλέτα και φυσικά από κάθε οδηγό αυτοκινήτου που βλέπει κάποιον με κράνος και νιώθει την ανάγκη να του πει «πρόσεχε γιατί είναι επικίνδυνα αυτά».
Κι όμως, το επόμενο πρωί θα ξαναφορέσουμε το κράνος, θα βάλουμε μπροστά και θα βγούμε στον δρόμο. Μερικοί μάλιστα θα κάνουν ακριβώς τα πράγματα που θεωρητικά γνωρίζουν ότι αυξάνουν τον κίνδυνο. Θα κινηθούν λίγο πιο γρήγορα, θα χωθούν λίγο πιο αποφασιστικά στην κίνηση ή θα πουν το κλασικό «το έχω». Πώς γίνεται λοιπόν ένας άνθρωπος να γνωρίζει τον κίνδυνο και ταυτόχρονα να συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχει;
Η απάντηση δεν είναι απαραίτητα ότι οι μοτοσυκλετιστές είναι παράλογοι ή έχουν μικρότερη αντίληψη κινδύνου. Ίσως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: επειδή γνωρίζουν ότι υπάρχει κίνδυνος, ο εγκέφαλος βρίσκει τρόπους να τον κάνει ψυχολογικά διαχειρίσιμο. Γιατί αν κάθε φορά που ανεβαίναμε στη μοτοσυκλέτα σκεφτόμασταν όλα όσα μπορούν να πάνε στραβά, πιθανότατα δεν θα φτάναμε ποτέ μέχρι το περίπτερο.
 

Ο κίνδυνος αξιολογείται με βάση το πόσο ικανοί νιώθουμε – και όλοι νιώθουν καλύτεροι

Υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα με τους ανθρώπους γενικά και ακόμη μεγαλύτερο όταν οι άνθρωποι έχουν τιμόνι στα χέρια τους: σχεδόν όλοι πιστεύουμε ότι είμαστε καλύτεροι από τον μέσο όρο. Και φυσικά αυτό δεν γίνεται μαθηματικά, αλλά ας μην αφήσουμε την πραγματικότητα να χαλάσει μια καλή αυτοπεποίθηση.
Στην περίπτωση της μοτοσυκλέτας, αυτή η λογική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ο αναβάτης δεν σκέφτεται απλώς ότι η μοτοσυκλέτα είναι επικίνδυνη. Σκέφτεται ότι η μοτοσυκλέτα είναι επικίνδυνη για όσους δεν ξέρουν να την οδηγήσουν σωστά. Για όσους δεν προσέχουν, για εκείνον που τρέχει σαν τρελός και για τον άλλο που δεν φοράει κράνος. Ο ίδιος, όμως, κριτής των προαναφερθέντων, είναι πολύ πιθανό να βγει από το επόμενο στενό «διπλωμένος» ή με τον εμπρός τροχό να κοιτάζει πάνω.
Αυτό είναι το ενδιαφέρον με την αντίληψη του κινδύνου. Συχνά δεν αξιολογούμε τον συνολικό κίνδυνο μιας δραστηριότητας, αλλά το πόσο ικανοί θεωρούμε ότι είμαστε εμείς να τον ελέγξουμε. Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες παγίδες της μοτοσυκλέτας. Μπορεί να είσαι εξαιρετικός στο φρενάρισμα, να ξέρεις τη μοτοσυκλέτα σου, να διαβάζεις σωστά τον δρόμο και να έχεις χιλιάδες χιλιόμετρα εμπειρίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορείς να ελέγξεις τον οδηγό που θα στρίψει χωρίς φλας, τα λάδια στη μέση της στροφής ή το αυτοκίνητο που θα βγει από το STOP χωρίς να κοιτάξει.
Μελέτες πάνω στην αντίληψη κινδύνου των μοτοσυκλετιστών έχουν δείξει το φαινόμενο της «μη ρεαλιστικής αισιοδοξίας», όπου πολλοί αναβάτες θεωρούν ότι οι ίδιοι έχουν μικρότερη πιθανότητα να εμπλακούν σε σοβαρό ατύχημα σε σχέση με τους υπόλοιπους μοτοσυκλετιστές. Με απλά λόγια: ξέρουμε ότι κάποιος θα έχει ατύχημα. Απλώς δεν πιστεύουμε ότι αυτός ο κάποιος είμαστε εμείς. Και κάπως έτσι το «προσέχω» μετατρέπεται σιγά-σιγά σε ένα νοητό προστατευτικό φίλτρο απέναντι σε οτιδήποτε μπορεί να συμβεί. Το πρόβλημα είναι ότι η προσοχή μειώνει τον κίνδυνο. Δεν τον εξαφανίζει.
 

Όσο δεν συμβαίνει τίποτα, τόσο πιο πολύ συνηθίζεις σε επικίνδυνες συμπεριφορές

Όλοι όσοι οδηγούν μοτοσυκλέτα, κάποια στιγμή, κάνουν πιο ριψοκίνδυνες επιλογές. Κάποιοι επειδή κυνηγούν την αδρεναλίνη και κάποιοι άλλοι επειδή έχουν συνηθίσει να κινούνται ανάμεσα από τα αυτοκίνητα κάθε μέρα. Δεν έχει σημασία αν κάνεις σούζες και τρέχεις ή αν κινείσαι με 50-60χλμ/ώρα ανάμεσα στο μποτιλιάρισμα με το σκούτερ σου. Και τα δύο είναι επικίνδυνες πρακτικές που, δυστυχώς, όσο τις εφαρμόζεις χωρίς επιπτώσεις τόσο συνηθίζεις και τις συγκαταλέγεις στην καθημερινότητα. Την πρώτη φορά ίσως νιώθεις ότι κάνεις κάτι ριψοκίνδυνο. Τη δέκατη φορά αισθάνεσαι άνετα. Την εκατοστή πιθανότατα δεν σκέφτεσαι καν ότι κάνεις κάτι επικίνδυνο.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ύπουλα πράγματα στη σχέση μας με τη μοτοσυκλέτα. Ο εγκέφαλος συνηθίζει εκπληκτικά εύκολα σχεδόν τα πάντα. Την ταχύτητα, την επιτάχυνση, τις κλίσεις, το φρενάρισμα στο όριο, ακόμη και καταστάσεις που στην αρχή μας προκαλούσαν φόβο. Κάθε φορά που κάνεις κάτι και δεν συμβαίνει τίποτα κακό, παίρνεις ασυνείδητα ένα μήνυμα: «Το έχω».
Όμως το γεγονός ότι πέρασες δέκα φορές ανάμεσα από αυτοκίνητα με μεγάλη ταχύτητα χωρίς πρόβλημα δεν σημαίνει ότι η ενδέκατη φορά είναι ασφαλής. Σημαίνει απλώς ότι τις προηγούμενες δέκα φορές δεν συνέπεσαν όλοι οι λάθος παράγοντες μαζί. Και επειδή ακριβώς το ατύχημα είναι σχετικά σπάνιο σε σχέση με τις καθημερινές επιτυχημένες διαδρομές, ο εγκέφαλος αρχίζει να δίνει μεγαλύτερη αξία στην προσωπική εμπειρία από όση αξίζει.
Υπάρχει μάλιστα ενδιαφέρουσα έρευνα γύρω από την εμπειρία και την αντίληψη κινδύνων, η οποία δείχνει ότι η απλή συσσώρευση χιλιομέτρων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο αναβάτης εξελίσσει στον ίδιο βαθμό την ικανότητα πρόβλεψης κινδύνων. Η στοχευμένη εκπαίδευση μπορεί να έχει διαφορετικό αποτέλεσμα από το απλό «οδηγάω πολλά χρόνια».
Με άλλα λόγια, η εμπειρία είναι τεράστιο πράγμα, αλλά όταν μετατραπεί σε υπερβολική οικειότητα μπορεί να γίνει και παγίδα. Γιατί το επικίνδυνο παύει να μοιάζει επικίνδυνο πολύ πριν πάψει πραγματικά να είναι.
 

Ο άνθρωπος δέχεται το ρίσκο ανάλογα με την ψυχολογική ανταμοιβή

Αν η μοτοσυκλέτα ήταν μόνο κίνδυνος, δεν θα οδηγούσε κανείς. Δεν ανεβαίνεις στη μοτοσυκλέτα για να πας απλώς από το Α στο Β. Αν αυτός ήταν ο μοναδικός στόχος σου, υπάρχουν πολλές πιο άνετες, πιο προστατευμένες και πιθανότατα πιο εύκολες επιλογές. Οδηγείς μοτοσυκλέτα γιατί σου προσφέρει κάτι που δύσκολα περιγράφεται σε κάποιον που δεν οδηγεί. Η αίσθηση της επιτάχυνσης, η συγκέντρωση, η σύνδεση με το μηχάνημα. Το γεγονός ότι δεν μπορείς να σκέφτεσαι ταυτόχρονα τον λογαριασμό της ΔΕΗ, το email που δεν απάντησες και το τι θα κάνεις την επόμενη εβδομάδα, γιατί μπροστά σου έρχεται μια στροφή και πρέπει να αποφασίσεις τι ακριβώς θα κάνεις. Η μοτοσυκλέτα απαιτεί την πλήρη παρουσία σου.
Και αυτή ακριβώς η παρουσία είναι ένα από τα μεγαλύτερα ψυχολογικά της πλεονεκτήματα. Για αρκετούς ανθρώπους, η οδήγηση μοτοσυκλέτας λειτουργεί σαν ένα είδος απόλυτης συγκέντρωσης. Δεν υπάρχει χώρος για πολλά πράγματα στο κεφάλι σου όταν πρέπει να διαβάζεις τον δρόμο, την κυκλοφορία, τις ανωμαλίες της ασφάλτου και τις κινήσεις των άλλων οδηγών. Έτσι, ο κίνδυνος δεν εξαφανίζεται. Απλώς μπαίνει στο παρασκήνιο επειδή η ανταμοιβή της εμπειρίας βρίσκεται στο προσκήνιο.
Και δεν μιλάμε μόνο για την ταχύτητα. Ακόμη και ο πιο ήρεμος αναβάτης μπορεί να καταλάβει ακριβώς τι σημαίνει η αίσθηση της ελευθερίας που προσφέρει μια μοτοσυκλέτα. Να κινείσαι διαφορετικά μέσα στην πόλη. Να σταματάς όπου θέλεις. Να βλέπεις, να μυρίζεις και να αισθάνεσαι το περιβάλλον αντί να βρίσκεσαι απομονωμένος πίσω από τέσσερα παράθυρα. Όσο μεγαλύτερη είναι η ψυχολογική ανταμοιβή μιας δραστηριότητας, τόσο πιο εύκολα ο άνθρωπος δέχεται το ρίσκο που τη συνοδεύει.
Και εδώ ίσως βρίσκεται η πιο ειλικρινής απάντηση: δεν αγνοούμε τον κίνδυνο επειδή δεν τον βλέπουμε. Τον δεχόμαστε επειδή θεωρούμε ότι αυτό που παίρνουμε από τη μοτοσυκλέτα αξίζει αρκετά ώστε να ζήσουμε μαζί του. Ο κίνδυνος υπάρχει, αρκεί να μην τον σκέφτεσαι συνέχεια. Υπάρχει ένα παράξενο πράγμα που συμβαίνει σε όλες τις δραστηριότητες με πραγματικό ρίσκο. Αν θέλεις να συνεχίσεις να τις κάνεις, πρέπει κάπως να συμφιλιωθείς με την πιθανότητα ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά.
Οπότε ο εγκέφαλος κάνει κάτι πολύ πρακτικό: κανονικοποιεί τον κίνδυνο. Τον μετατρέπει από μία διαρκή απειλή σε κάτι που απλώς υπάρχει στο περιβάλλον. Όπως υπάρχει η βροχή, η κίνηση ή μια λακκούβα. Τον γνωρίζεις, παίρνεις κάποια μέτρα και συνεχίζεις.
Το να γνωρίζεις ότι η μοτοσυκλέτα έχει κινδύνους και να φοράς σωστό εξοπλισμό, να διαβάζεις τον δρόμο και να οδηγείς μέσα στα όριά σου είναι αποδοχή της πραγματικότητας. Όμως το να λες «έλα μωρέ, τόσα χρόνια οδηγώ» είναι κάτι διαφορετικό. Είναι η στιγμή που ο κίνδυνος αρχίζει να γίνεται τόσο οικείος, ώστε να θεωρείς ότι δεν χρειάζεται πλέον να ασχολείσαι μαζί του. Και αν πιάνεις τον εαυτό σου να μην βλέπει κανένα κίνδυνο με τη μοτοσυκλέτα σου, πλησιάζει η ώρα που θα αλλάξεις γνώμη.
Και ίσως τελικά εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο παράδοξο της μοτοσυκλέτας. Για να την απολαμβάνεις πρέπει να μην φοβάσαι συνεχώς αλλά για να επιβιώνεις πρέπει να μην ξεχνάς ποτέ ότι έχεις λόγους να φοβάσαι.