«Κρατημένη θέση» ή ανάγκη επιβίωσης; Το δίλημμα που μπλοκάρει τις γειτονιές της Αθήνας

Η οπτική της καθημερινότητας: «Δεν υπάρχουν θέσεις, τι άλλο να κάνουμε;».
Η οπτική του δημόσιου χώρου: «Ο δρόμος δεν είναι ιδιωτική αυλή».
Ο νέος ΚΟΚ ως τομή: προστασία του κοινού χώρου ή υπερβολική τιμωρία;
Νοοτροπία ή υποδομές; Το πραγματικό διακύβευμα για την κίνηση στην Αθήνα.

mototriti Team

Η οπτική της καθημερινότητας: «Δεν υπάρχουν θέσεις, τι άλλο να κάνουμε;»

Στις πυκνοκατοικημένες γειτονιές της Αθήνας, η έλλειψη θέσεων στάθμευσης δεν είναι θεωρητικό πρόβλημα αλλά καθημερινή εμπειρία. Για πολλούς κατοίκους, η επιστροφή στο σπίτι συνοδεύεται από δεκάδες λεπτά αναζήτησης πάρκινγκ, κύκλους στα ίδια τετράγωνα και, συχνά, από την ανάγκη να παρκάρουν μακριά από την κατοικία τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η «κράτηση» μιας θέσης έξω από το σπίτι ή το κατάστημα παρουσιάζεται από τους ίδιους ως πράξη αυτοάμυνας απέναντι σε μια πόλη που δεν τους παρέχει βασικές υποδομές.
Η λογική είναι απλή και επαναλαμβάνεται συχνά: «Πληρώνω φόρους, πληρώνω τέλη, αλλά δεν έχω πού να παρκάρω. Αν δεν κρατήσω τη θέση, θα τη χάσω». Για τους επαγγελματίες, ειδικά σε μικρούς εμπορικούς δρόμους, το επιχείρημα γίνεται ακόμη πιο έντονο. Η θέση μπροστά στο κατάστημα θεωρείται αναγκαία για φορτοεκφορτώσεις ή για την εξυπηρέτηση πελατών. Στη συνείδησή τους, μια καρέκλα ή μια γλάστρα δεν είναι αυθαιρεσία, αλλά προσωρινή λύση σε ένα μόνιμο πρόβλημα.
Αυτή η οπτική βλέπει την αυθαίρετη κατάληψη όχι ως αντικοινωνική συμπεριφορά, αλλά ως σύμπτωμα κρατικής αποτυχίας. Όσο οι δήμοι δεν δημιουργούν νέες θέσεις, υπόγεια πάρκινγκ ή οργανωμένα συστήματα στάθμευσης, τόσο –σύμφωνα με αυτή την άποψη– οι πολίτες θα βρίσκουν μόνοι τους λύσεις, ακόμη κι αν κινούνται στα όρια της νομιμότητας.
 

Η οπτική του δημόσιου χώρου: «Ο δρόμος δεν είναι ιδιωτική αυλή»

Στον αντίποδα, η αντίληψη ότι ο καθένας μπορεί να δεσμεύει κομμάτι του δρόμου για προσωπική χρήση θεωρείται από πολλούς ως βασική αιτία της αστικής ασφυξίας. Ο δημόσιος δρόμος είναι κοινό αγαθό και όχι χώρος προς ιδιωτικοποίηση. Κάθε καρέκλα, καφάσι ή εμπόδιο αφαιρεί μια νόμιμη θέση από όλους τους υπόλοιπους και επιβαρύνει άμεσα την κυκλοφορία. Η αναζήτηση στάθμευσης αποτελεί ήδη σημαντικό ποσοστό της κίνησης στις γειτονιές. Όταν οι διαθέσιμες θέσεις μειώνονται τεχνητά, τα αυτοκίνητα δεν εξαφανίζονται· συνεχίζουν να κινούνται. Περισσότεροι κύκλοι σημαίνουν περισσότερη συμφόρηση, περισσότερη ρύπανση και μεγαλύτερη ένταση ανάμεσα στους οδηγούς. Από αυτή την πλευρά, η «κρατημένη θέση» δεν είναι λύση, αλλά παράγοντας που επιδεινώνει το πρόβλημα για όλους.



Επιπλέον, επισημαίνεται ότι η κανονικοποίηση τέτοιων πρακτικών υπονομεύει κάθε έννοια συλλογικών κανόνων. Αν ο καθένας αποφασίζει μόνος του πότε και πού δικαιούται να δεσμεύσει τον δρόμο, τότε η πόλη παύει να λειτουργεί ως σύνολο. Η ανοχή στη μικρή αυθαιρεσία ανοίγει τον δρόμο για μεγαλύτερη παραβατικότητα, με το διπλοπαρκάρισμα και την πλήρη κατάληψη πεζοδρομίων να αποτελούν φυσική συνέχεια.
 

Ο νέος ΚΟΚ ως τομή: προστασία του κοινού χώρου ή υπερβολική τιμωρία;

Σε αυτό το περιβάλλον έρχεται ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας να βάλει σαφή όρια. Το άρθρο 52 για την «Κατάληψη τμήματος οδού και πεζόδρομου» ορίζει ότι οποιαδήποτε μόνιμη ή προσωρινή κατάληψη του οδοστρώματος με αντικείμενα ή εμπόδια είναι παράνομη όταν παρεμποδίζει τη στάθμευση, την κυκλοφορία ή την ορατότητα. Η παράβαση συνοδεύεται από διοικητικό πρόστιμο έως 350 ευρώ, ανεξάρτητα από το μέγεθος του χώρου ή τη διάρκεια της κατάληψης.
Για όσους υποστηρίζουν την αυστηροποίηση, το μέτρο θεωρείται αναγκαίο για να επανέλθει μια στοιχειώδης τάξη στον δημόσιο χώρο. Υποστηρίζουν ότι χωρίς ξεκάθαρες κυρώσεις, καμία συμπεριφορά δεν αλλάζει. Ο δρόμος, λένε, δεν μπορεί να λειτουργεί με άτυπους κανόνες και προσωπικές ερμηνείες του δικαίου.
Από την άλλη πλευρά, επικριτές του μέτρου θεωρούν ότι το πρόστιμο είναι δυσανάλογο σε σχέση με την πράξη, ειδικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις στάθμευσης. Εκφράζεται ο φόβος ότι η αυστηρή εφαρμογή του νόμου θα τιμωρεί τον κάτοικο χωρίς να λύνει το βασικό πρόβλημα: την έλλειψη υποδομών. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ο ΚΟΚ αντιμετωπίζει το σύμπτωμα, όχι την αιτία.
 

Νοοτροπία ή υποδομές; Το πραγματικό διακύβευμα για την κίνηση στην Αθήνα

Η αντιπαράθεση γύρω από την «κρατημένη θέση» αποκαλύπτει ένα βαθύτερο δίλημμα. Από τη μία, μια κοινωνία που αισθάνεται εγκαταλελειμμένη από τον σχεδιασμό της πόλης και αναζητά ατομικές λύσεις. Από την άλλη, η ανάγκη για συλλογικούς κανόνες χωρίς τους οποίους καμία πόλη δεν μπορεί να λειτουργήσει. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν προβλήματα στάθμευσης – υπάρχουν και είναι σοβαρά. Το ερώτημα είναι αν η απάντηση σε αυτά μπορεί να είναι η ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου.