Στη μοτοσυκλέτα δεν αρκεί να βλέπεις – Πρέπει να ξέρεις πού να κοιτάς

Δεν αρκεί να βλέπεις – πρέπει να «διαβάζεις» τον δρόμο.
Το βλέμμα μπορεί να κολλήσει εκεί που δεν πρέπει.
Η προσοχή αλλάζει ανάλογα με τον δρόμο και την κατάσταση.
Η εμπειρία βοηθά, αλλά μπορεί να δημιουργήσει και παγίδες.

mototriti Team

Δεν αρκεί να βλέπεις – πρέπει να «διαβάζεις» τον δρόμο

Η προσοχή είναι περιορισμένη και στον δρόμο δεν μπορούμε να επεξεργαζόμαστε τα πάντα ταυτόχρονα. Η σωστή οδήγηση ξεκινά από το πού επιλέγουμε να κοιτάξουμε, αλλά και από το πότε πρέπει να μεταφέρουμε ξανά το βλέμμα μας.

Στη μοτοσυκλέτα δεχόμαστε συνεχώς πληροφορίες. Ο δρόμος, τα αυτοκίνητα γύρω μας, οι πεζοί, οι διασταυρώσεις, οι πινακίδες, οι καθρέφτες, η κατάσταση της ασφάλτου και φυσικά η ίδια η μοτοσυκλέτα απαιτούν την προσοχή μας.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να δώσουμε την ίδια προσοχή σε όλα.
Μπορεί να κοιτάζουμε ένα αυτοκίνητο χωρίς να έχουμε αντιληφθεί πραγματικά την κίνησή του. Μπορεί να περάσουμε από μία διασταύρωση έχοντας δει το φανάρι, αλλά να μην έχουμε προσέξει το όχημα που πλησιάζει από το πλάι. Μπορεί ακόμη να βλέπουμε έναν καθαρό δρόμο και να μην έχουμε αντιληφθεί έναν ποδηλάτη που κινείται δίπλα του.
Δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα όρασης. Είναι ζήτημα προσοχής και επεξεργασίας της πληροφορίας. Ο εγκέφαλος λαμβάνει συνεχώς ερεθίσματα και τα ιεραρχεί. Όταν κάτι τραβήξει έντονα την προσοχή μας, άλλα στοιχεία μπορούν να περάσουν στο παρασκήνιο, ακόμη και αν παραμένουν σημαντικά για την ασφάλειά μας.
Έρευνες στην οδήγηση έχουν δείξει ότι η οπτική προσοχή και η επίγνωση της κατάστασης συνδέονται άμεσα με την ικανότητά μας να εντοπίζουμε και στη συνέχεια να ερμηνεύουμε έναν κίνδυνο.
Ας πάρουμε έναν δρόμο με στροφές. Μπαίνοντας σε μία στροφή, φυσιολογικά θα αναζητήσουμε την είσοδο, θα διαβάσουμε την πορεία μας και στη συνέχεια θα κοιτάξουμε προς την έξοδο. Την ίδια στιγμή, όμως, πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τι μπορεί να συμβαίνει γύρω και πίσω από αυτήν.
Ένα αυτοκίνητο μπορεί να περάσει τη διαχωριστική γραμμή. Ένα ζώο μπορεί να εμφανιστεί από την άκρη του δρόμου. Η ποιότητα της ασφάλτου μπορεί να αλλάξει. Ένα εμπόδιο μπορεί να βρίσκεται ακριβώς εκεί που δεν το περιμένουμε.
Δεν χρειάζεται να κοιτάμε κάθε στοιχείο ξεχωριστά. Χρειάζεται να μετακινούμε διαρκώς και με σκοπό το βλέμμα μας, αναζητώντας τις πληροφορίες που έχουν σημασία για τα επόμενα δευτερόλεπτα.
Μελέτη σε μοτοσυκλετιστές έχει δείξει ότι οι πιο έμπειροι αναβάτες εμφανίζουν πιο ευέλικτα μοτίβα οπτικής αναζήτησης και μεγαλύτερη ευαισθησία στην παρουσία πιθανών κινδύνων. Με απλά λόγια, δεν βλέπουν απαραίτητα περισσότερα πράγματα ταυτόχρονα· ξέρουν καλύτερα τι να ψάξουν.

Πατήσαμε τα 30 και γιορτάζουμε! – Σας κάνουμε δώρο ένα Honda NX500 E-Clutch
Πατήστε εδώ για να μπείτε στην κλήρωση!

Το βλέμμα μπορεί να κολλήσει εκεί που δεν πρέπει

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Δεν αποφασίζουμε πάντα εμείς τι θα τραβήξει την προσοχή μας. Μία απότομη κίνηση, ένας δυνατός ήχος, ένα εντυπωσιακό όχημα ή ένας άνθρωπος στην άκρη του δρόμου μπορούν να τραβήξουν αυτόματα το βλέμμα μας.
Αυτό είναι φυσιολογικό και πολλές φορές χρήσιμο, αφού αρκετοί κίνδυνοι εμφανίζονται ξαφνικά. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μένουμε κολλημένοι σε αυτό που μόλις μας τράβηξε την προσοχή.



Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας οδηγός που μας έκανε να φρενάρουμε απότομα. Τον αποφεύγουμε, εκνευριζόμαστε και συνεχίζουμε την πορεία μας κοιτάζοντάς τον στο πλάι ή ακόμη και γυρίζοντας το κεφάλι προς τα πίσω.
Μόνο που εκείνη τη στιγμή ο συγκεκριμένος οδηγός μπορεί να έχει πάψει να αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Ο δρόμος μπροστά μας είναι πλέον αυτός που χρειάζεται την προσοχή μας.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν αντιμετωπίζουμε κάτι που μας φοβίζει. Μία κηλίδα λαδιού, ένα αντικείμενο στην άσφαλτο ή μία κατάσταση που θεωρούμε επικίνδυνη μπορούν να τραβήξουν υπερβολικά το βλέμμα μας.
Είναι απαραίτητο να τα παρατηρήσουμε για να τα αποφύγουμε. Αν όμως συνεχίσουμε να κοιτάμε επίμονα το ίδιο σημείο ενώ η μοτοσυκλέτα μας έχει ήδη περάσει από αυτό, η προσοχή μας μπορεί να παραμείνει δεσμευμένη εκεί ενώ κάτι σημαντικότερο έχει ήδη εμφανιστεί μπροστά μας.
Γι' αυτό και η συμβουλή «κοίτα εκεί που θέλεις να πας» είναι σωστή, αλλά δεν περιγράφει ολόκληρη την εικόνα. Χρειάζεται να μάθουμε όχι μόνο πού να κοιτάμε, αλλά και πότε να σταματάμε να κοιτάμε κάτι.
 

Η προσοχή αλλάζει ανάλογα με τον δρόμο και την κατάσταση

Δεν απαιτούν όλοι οι δρόμοι την ίδια μορφή προσοχής. Σε έναν ανοιχτό επαρχιακό δρόμο με καλή ορατότητα μπορούμε να έχουμε ένα σχετικά ευρύ οπτικό πεδίο. Στην πόλη, όμως, οι πληροφορίες αυξάνονται δραματικά.
Ένα λεωφορείο σταματημένο σε στάση μπορεί να κρύβει έναν πεζό. Μία σειρά από σταματημένα αυτοκίνητα μπορεί να κρύβει ένα όχημα που ετοιμάζεται να αλλάξει κατεύθυνση. Ένα παρκαρισμένο αυτοκίνητο μπορεί να ανοίξει ξαφνικά την πόρτα του.
Εδώ η προσοχή δεν αφορά μόνο το τι βλέπουμε, αλλά και το τι θα μπορούσε να υπάρχει πίσω από αυτό που δεν βλέπουμε. Αυτό είναι ένα από τα πρώτα βήματα προς την πρόβλεψη.
Ταυτόχρονα, υπάρχει μία λανθασμένη αντίληψη ότι ο πολύ έμπειρος μοτοσυκλετιστής μπορεί να διαχειρίζεται τα πάντα ταυτόχρονα.
Δεν μπορεί.



Η προσοχή είναι ένας περιορισμένος πόρος και η οδήγηση απαιτεί διαρκή κατανομή της ανάμεσα σε διαφορετικές εργασίες. Ακόμη και χωρίς κινητό τηλέφωνο ή κάποια άλλη προφανή απόσπαση, αρκεί μία απαιτητική στροφή, μία λάθος αλλαγή σχέσης, ένας περίεργος θόρυβος από τον κινητήρα ή μία διόρθωση της τροχιάς για να δεσμεύσει σημαντικό μέρος της προσοχής μας.
Για μερικά δευτερόλεπτα, μία πληροφορία που κανονικά θα αντιλαμβανόμασταν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Μπορούμε, μάλιστα, να παρατηρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η δική μας προσοχή σε μία φυσιολογική διαδρομή. Χωρίς να αλλάξουμε τον τρόπο που οδηγούμε, μπορούμε για μερικά χιλιόμετρα να αναρωτηθούμε: Πού κοιτάζω αυτή τη στιγμή; Πόσο μακριά διαβάζω τον δρόμο; Πόσο συχνά ελέγχω τους καθρέφτες; Κοιτάζω την έξοδο της στροφής ή έχω καρφώσει το βλέμμα μου λίγα μέτρα μπροστά;
Είναι απλές ερωτήσεις, αλλά αποκαλύπτουν πόσο επιλεκτική είναι η παρατήρησή μας και πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει.
 

Η εμπειρία βοηθά, αλλά μπορεί να δημιουργήσει και παγίδες

Το να είμαστε προσεκτικοί δεν σημαίνει να οδηγούμε σφιγμένοι, κοιτάζοντας νευρικά παντού και περιμένοντας συνεχώς κάτι κακό να συμβεί.
Η αποτελεσματική προσοχή είναι κινητική και δυναμική. Μετακινείται από τη μία πληροφορία στην άλλη, συγκρίνει, αξιολογεί, κρατάει ό,τι μπορεί να παραμείνει σημαντικό και αφήνει πίσω της ό,τι έχει πάψει να έχει αξία.
Με την εμπειρία πολλές από αυτές τις διαδικασίες γίνονται αυτόματα. Ο αναβάτης δεν χρειάζεται να λέει μέσα στο μυαλό του «τώρα καθρέφτης, τώρα άκρη δρόμου, τώρα αυτοκίνητο». Η διαδικασία γίνεται μέρος του τρόπου με τον οποίο διαβάζει το περιβάλλον.
Η εμπειρία όμως δεν μας κάνει αλάνθαστους.



Μπορεί μάλιστα να δημιουργήσει μία διαφορετική παγίδα: την υπερβολική εξοικείωση.
Όσο περισσότερο γνωρίζουμε έναν δρόμο, τόσο πιο εύκολα μπορεί να αρχίσουμε να τον διαβάζουμε λιγότερο. Ξέρουμε ότι μετά τη συγκεκριμένη στροφή ακολουθεί ευθεία. Ξέρουμε ότι το συγκεκριμένο φανάρι συνήθως είναι πράσινο. Ξέρουμε ότι εκείνη η έξοδος συνήθως είναι άδεια.
Ο εγκέφαλος αρχίζει να συμπληρώνει την εικόνα με βάση αυτό που γνωρίζει ήδη.
Μέχρι που μία μέρα κάτι αλλάζει.
Ένα φορτηγάκι βρίσκεται σε σημείο που δεν το περιμέναμε. Ένα αυτοκίνητο βγαίνει από μία είσοδο που συνήθως είναι άδεια. Ένα εμπόδιο βρίσκεται στην άσφαλτο.

Ο δρόμος είναι ο ίδιος. Η κατάσταση όμως δεν είναι.

Η προσοχή δεν μπορεί να προβλέψει τα πάντα ούτε να εξαφανίσει το απρόοπτο. Μπορεί όμως να μας δώσει κάτι εξαιρετικά σημαντικό: χρόνο.
Όσο νωρίτερα αντιληφθούμε μία πληροφορία που μπορεί να εξελιχθεί σε κίνδυνο, τόσο περισσότερο χρόνο έχουμε για να αντιδράσουμε, να επιλέξουμε γραμμή και να αξιολογήσουμε τα περιθώρια που διαθέτουμε.
Η αυτοπεποίθηση στη μοτοσυκλέτα, λοιπόν, δεν προκύπτει από την πεποίθηση ότι μπορούμε να δούμε τα πάντα. Αυτό είναι αδύνατο.
Προκύπτει από την ικανότητα να επιλέγουμε τι θα παρατηρήσουμε, να μετακινούμε εγκαίρως την προσοχή μας και να ανανεώνουμε συνεχώς την εικόνα που έχουμε για τον δρόμο.
Γιατί τελικά, στη μοτοσυκλέτα, το να βλέπεις δεν είναι το ίδιο με το να κοιτάς.
Και το να κοιτάς δεν είναι το ίδιο με το να αντιλαμβάνεσαι.

Τα δώρα δεν σταματάνε εδώ συνεχίζουμε με 2 μοτοσυκλέτες της ASUS:
Ένα ASUS CROSS X 125 & ένα ASUS ADV 125

Πηγές: Hosking SG, Liu CC, Bayly M., “The visual search patterns and hazard responses of experienced and inexperienced motorcycle riders”, Accident Analysis & Prevention, 2010, 42(1), 196–202 · Robbins CJ, Chapman P., “How does drivers' visual search change as a function of experience? A systematic review and meta-analysis”, Accident Analysis & Prevention, 2019, 132, 105266 · Pelerin M., Reynaud E., Navarro J., “Assessing the validity of situation awareness measures through visual behaviors in car driving: A comprehensive review”, Applied Ergonomics, 2026, 137, 104826 · Hancock PA et al., “Associations between driving performance and engaging in secondary tasks: a systematic review”, Accident Analysis & Prevention, 2014.